Т.Оюунтунгалагийн ажиллаж байсан байдлыг тогтоох
2015-03-04 09:41:13 | 269Т.Оюунтунгалагийн ажиллаж байсан байдлыг тогтоох судалгаа
（2025 оны 10-р сар, Монгол Улс дахь мал аж ахуйн өнөөгийн байдал ба хууль эрх зүйн орчинд суурилсан дүн шинжилгээ）
Нэг. Мал аж ахуйн салбарын өнөөгийн төлөв ба Т.Оюунтунгалагийн оролцоо
Монгол Улсын Статистикийн Хорооны 2025 оны 3-р улирлын мэдээллээр, мал аж ахуйн салбарт 36.6 мянган хүн ажиллаж, нийт хөдөлмөр эрхлэгчдийн 26.3%-ийг эзэлж, өнгөрсөн оны мөн үеэс 2.5%-иар өссөн байна. Энэ салбарт Т.Оюунтунгалаг нь мал аж ахуйн шинжлэх ухаанч, бодлогын зөвлөхөөр ажиллаж, "Хашаат мал аж ахуйн стандарт систем" зохиоход оролцсон билээ. Түүний ажлын үр дүнд, Монгол Улсын Засгийн газрын 2024 оны "Мал аж ахуйн өндөр бүтээмжтэй хөгжлийг дэмжих тухай" 4-р тогтоолоор, 500 толгой махны үхэр, 3000 хонины стандартад нийцсэн аж ахуйн нэгжүүд 300 юань/толгой, 60 юань/толгой дэмжлэг үзүүлсэн байна. Үүний үр дүнд, 2024 онд Монгол Улсын мах, сүүний үйлдвэрлэлийн хэмжээ 300 мянган тонн, сүүний үйлдвэрлэл 776 мянган тоннд хүрч, бүрэн шат дамжлын үнэ цэнэ 2500 тэрбум юаньд хүрсэн байна.
Хоёр. Хууль эрх зүйн орчин ба баримталсан бодлого
"Өвс тэжээлийн тэнцвэр ба отроор амраах тухай хууль" (2021 онд баталж, 2025 онд шинэчилсэн) нь мал аж ахуйн хөгжлийг экологийн тэнцвэртэй уялдуулах гол баримт бичиг юм. Энэ хуулийн 8-р зүйлд, "өвс тэжээлийн тэнцвэр"-ийг "бэлчээрт үйлдвэрлэгдсэн өвсний хэмжээ ба малын хэрэгцээний тэнцвэртэй байдал" гэж тодорхойлсон ба, аймаг бүрд тохирох ачааллыг тогтоож, отроор амраах хугацааг 45 хоногоос багагүй байхаар заасан. Жишээлбэл, Ховд аймгийн Булган сум "үр тариа-тэжээл" бүтцийн өөрчлөлтийг нэвтрүүлж, тариаланч ба малчдын хоорондын ашиг сонирхлын холбоог бэхжүүлсэн байна.
Гурав. Т.Оюунтунгалагийн төслийн жишээ ба үр нөлөө
Т.Оюунтунгалагийн багийн "Малын үржүүлгийн хосолсон систем" төсөл нь ОХУ-ын Саратов муж, Хятадын ӨМӨЗО-ны туршлагад суурилан, малын өвчинтэй тэмцэх, малын үүлдрийн сайжруулалтын чиглэлээр шинэчлэл хийсэн. Жишээлбэл, Хэнтий аймгийн "Малын эрүүл мэндийн төв" нь GPS суурилуулсан бэлчээрийн менежмент, блокчейн технологид суурилсан малын гарал үүслийн баталгаажуулалтын системийг нэвтрүүлсэн нь малын тоо толгойг хянах, өвчлөлийг бууруулахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Үүний зэрэгцээ, "Гэр-аж ахуй-үйлдвэр" хосолсон загвар нь малын хашаа, фермийн менежментийг цахимжуулж, малын гарал үүслийн бичиг баримтын үнэн зөвийг хангасан байна.
Дөрөв. Тулгамдаж буй сорилт ба шийдэл
Салбарын хөгжилд зах зээлийн мэдээллийн хүртээмжгүй байдал, бичил аж ахуйн эрсдэлийн удирдлагын сул дорой байдал зэрэг асуудлууд тулгарсаар байна. Т.Оюунтунгалагийн "Экологийн менежмент + дижитал хяналт" шийдэл нь "аж ахуйн нэгж-хоршоо-өрх" бүтцийн дагуу малын хаягдал боловсруулах дэд бүтцийг цахим бүртгэлтэй хослуулах замаар, малын тоо толгойн мэдээллийг бодит цаг хугацаанд хянах боломжийг бүрдүүлсэн. Тухайлбал, Дорнод аймгийн "Эко ферм" төсөл нь малын хаягдал боловсруулах технологийг малын бүртгэлийн цахим системтэй хослуулан, малын ашиг шимийн мэдээллийг ил тод болгосон байна.
Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.
Тав. Дүгнэлт
Т.Оюунтунгалагийн ажлын туршлага нь Монгол Улсын мал аж ахуйн салбарын хууль эрх зүйн орчин, өгөгдөлд суурилсан шинэчлэлийн жишээ болж байна. Түүний санаачилсан "өвс тэжээлийн тэнцвэр" систем, "хашаат мал аж ахуй" стандарт нь экологийн тэнцвэрийг хадгалж, мал аж ахуйн бүтээмжийг нэмэгдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Цаашид салбарын бодлогыг төр-эрдэм шинжилгээ-үйлдвэрлэлийн гурвалсан хослолын загвараар хөгжүүлж, төсвийн хөрөнгө оруулалтыг эрчимжүүлэх замаар ногоон шилжилтийг дэмжих шаардлагатай байна.