2010 оны Хөдөлмөрийн нөхцөл байдлыг тогтоох нь: Эрх зүйн үндэслэл ба тоон баримт

2015-03-04 09:48:52    |   260

---

2010 оны Хөдөлмөрийн нөхцөл байдлыг тогтоох нь: Эрх зүйн үндэслэл ба тоон баримт

Монгол Улсын хөдөлмөрийн зах зээлийн 2010 оны нөхцөл байдлыг судлахад хууль тогтоомж, статистик тоо баримтууд нэн чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Хөдөлмөрийн тухай хууль (2003 он, нэмэлт өөрчлөлт орсон) нь хөдөлмөрийн гэрээний заавал бичгийн хэлбэртэй байх, цалин хөлсний хэлбэрүүд (цагаар, бүтээмжээр, хөлсөөр), ажлын цагийн дээд хязгаар (өдөрт 8 цаг, долоо хоногт 40 цаг), жил бүр 21 ажлын өдрийн ээлжийн амралт олгох зэрэг үндсэн зарчмуудыг тодорхойлсон байна. Түүнчлэн гадаадын иргэдийг ажиллуулахад "Гадаадаас ажиллах хүч авах тухай хууль"-д заасны дагуу хөдөлмөр эрхлэх зөвшөөрөл шаарддаг бөгөөд сар тутамд улсын доод цалингийн хоёр дахин хэмжээний албан татвар төлдөг.

2010 оны статистик мэдээллээр Монгол Улсын хөдөлмөрийн зах зээлд ноцтой сорилтууд тулгарч байв:

• Нийт ажилгүйдлийн түвшин 9.9% (2009 оны 11.6%-тай харьцуулахад буурсан ч өндөр хэвээр), ялангуяа хот суурин газарт ажилгүйдэл илүү их байсан.
• Нийт хүн амын 35.2% нь ядууралд өртсөн, үүнээс 22.4% нь өдрийн 1.25 долларын олон улсын ядуурлын шугамаас доогуур амьжиргаатай.
• Аж үйлдвэрлэлийн бүтцэд газар тариалангийн салбарын эзлэх хувь өндөр хэвээр (40% орчим), харин уул уурхайн салбарт ажиллагсад багассан ч үйлдвэрлэлийн салбарт өсөлт ажиглагдсан.

Эрх зүйн практик хэрэгжилт - Хөдөлмөрийн хяналтын механизмууд тухайн үед дараах байдлаар ажиллаж байв:

• Хөдөлмөрийн гэрээний биелэлт: Ажил олгогч нь ажилчдын хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн стандартыг хангах, цалин хөлсийг хугацаанд нь олгох үүрэгтэй. Үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний үед нөхөн олговор олгох тогтолцоо бүрдсэн.
• Хөдөлмөр хяналтын албаны үйл ажиллагаа: Тухайлбал Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон 2010 онд нийт 133 хөдөлмөр хяналтын албатай, 1087 хяналтын ажилтантайгаар үйл ажиллагаа явуулж, аж ахуйн нэгжүүдийн 61.7%-ийг хөдөлмөрийн гэрээний бүртгэлд хамруулсан.
• Ажилчин, ажил олгогчийн маргаан шийдвэрлэх журам: Хамтын гэрээний хэрэгжилтэд хөдөлмөрийн хамтын маргаан шийдвэрлэх зөвлөл ажиллаж, хуулийн дагуу хамтын хэлэлцээрт оролцох эрхийг хангадаг.

Эдийн засгийн хүчин зүйлсийн нөлөө - 2010 оны дэлхийн санхүүгийн хямралын дараах үеийн Монголын хөдөлмөрийн зах зээлд гадаад хүчин зүйлс томоохон нөлөө үзүүлсэн:

• Гадаадын хөрөнгө оруулалтын цутгалт, ялангуяа уул уурхайн салбарт ажиллах Хятад ажилчдын тоо 61.4% нэмэгдсэн нь орон нутгийн ажилчдын хөдөлмөр эрхлэлтэд сөргөөр нөлөөлж байв.
• Түүхий эдийн үнийн хэлбэлзэл, улирлын шинжтэй ажлын байрны тогтворгүй байдал нь мал аж ахуй эрхлэгчдийн амьжиргааг хүндрүүлсэн.

Хүний эрхийн хамгаалал - Хөдөлмөр эрхлэх эрхийг Үндсэн хуулийн хүрээнд баталгаажуулдаг. Хүүхэд, эмэгтэйчүүдийн хөдөлмөр эрхлэх нөхцөлийг "Хүүхдийн хөдөлмөрийн тэвчихгүй хэлбэрүүдийг хориглох тухай" конвенцийн дагуу зохицуулдаг. Мөн ажилчин нь хөдөлмөрийн нөхцөл, цалин хөлсний талаар үнэн зөв мэдээлэл авах, хамтын хэлэлцээрт оролцох эрхтэй.

Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.

Энэхүү судалгаагаар 2010 оны хөдөлмөрийн нөхцөл байдал нь хууль эрх зүйн актууд, макро эдийн засгийн нөхцөл байдал, нийгмийн асуудлуудын харилцан уялдааг харуулж байна. Ядуурал, ажилгүйдлийн түвшин, гадаад ажиллах хүчний удирдлага, хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын стандартын хэрэгжилт зэрэг нь одоогийн хөдөлмөрийн бодлогод чухал сургамж өгсөөр байна.